Kalla Zambağı Bakımı: Zarif Çiçeğin Tüm Sırları

Kalla Zambağı Bakımı: Zarif Çiçeğin Tüm Sırları

İçerik Rehberi

• Kalla Zambağı Nedir?
• Kalla Zambağı Türleri
• Sulama Rehberi
• Işık İhtiyacı
• Toprak ve Saksı
• Gübreleme
• Çoğaltma Yöntemleri
• Kışlık Bakım
• Hastalıklar ve Zararlılar
• Kalla Zambağı Zehirli mi?
• Kalla Düğün Çiçeği Olarak
• Sıkça Sorulan Sorular

Kalla Zambağı Nedir?

Kalla zambağı denince, hemen aklınıza zarif, beyaz, trompet şeklinde çiçekler gelir, değil mi? İşte o güzel çiçek, kalla! Ama bir dakika, "zambağı" diye isim vermişiz, halbuki gerçek anlamda zambak değil! Bilimsel adı Zantedeschia olan bu bitki, Araceae (Araceae) ailesine aittir. Yani zambak ailesine değil, kışkıl ailesine aittir. İsmindeki kafa karışıklığı, çiçeğinin başlangıçta zambağa benzeyen görünüşünden kaynaklanıyor. Ama hakikat açıklaması yapılmalı: Kalla çiçeği, aslında bir "spadix" ve "spathe"den oluşur. Yani çiçeği sandığımız beyaz kısım, aslında tek bir geniş yaprak değil, çiçeğin korunucu kısımdır!

Kalla zambağı, Güney Afrika'dan gelen ve şimdi dünyanın pek çok yerinde yetiştirilen bir bitkidir. İlk olarak 1700'lerde Avrupa'ya getirilmiştir ve çok hızlı popülarite kazanmıştır. Dekoratif çiçekleri, uzun ömürlü olması ve çok şık görünmesi, kalla'yı herkesin göz bebeği yapmıştır. Kalla, çok dayanıklı bir bitkidir ve evde yetiştirmesi, beginners için de oldukça kolaydır. Fakat biraz "şımarttırılması" gerekebilen bir çiçektir!

Aslında Zambak Değil!

Kalla çiçeği, ismine rağmen, tamamen farklı bir bitki ailesine aittir. Gerçek zambaklar (Lilium türleri), lale (Tulipa), nergis gibi monocot bitkilerdir. Fakat kalla, Araceae ailesinde yer alır. Ayrıntılı bir açıklama yapmak gerekirse: Kalla çiçeği, aslında içinde açmış bir "spadix" (çiçek sapması) ve bunu sarmalayan bir "spathe" (çiçek yaprakları) yapısından oluşur. Çoğu kişi, beyaz kısımı çiçek sanıyor, fakat o aslında yapraktır! Çiçeklerin tamamı, küçük sarı noktalar içinde, iç tarafında gizlidir.

Bitkinin yapısı çok ilginçtir. Kökü "rhizome" (kök soğanı) veya "corm" (sağlam soğan) şeklindedir. Bu yapı, kallanın tekrar ve tekrar yenilenmesine yardımcı olur. Yaprakları, kötü hava koşullarından ve hastalıklardan korumada, oldukça etkilidir. Kallanın yaprakları, çoğu zaman ok şeklindedir ve koyu yeşil renklidir. Bazı çeşitlerde, yapraklarda desenleri (variegated) bulunabilir.

Genel Özellikleri

Kalla zambağı, genellikle 30-90 santim boyunda bir bitkidir. Renkli çeşitler, daha kısa (30-50 cm) olurken, beyaz çeşitler daha uzun (60-90 cm) olabilir. Çiçek boyu, 10-25 santimetreye kadar değişebilir. Çiçeklenme döneminde, bitki çok göz alıcı görünür. Saf beyaz, pembe, sarı, turuncu, kırmızı gibi pek çok renge sahip çeşitleri vardır. Kalla zambağının ömrü, doğru bakım ile 3-5 yıl kadar sürebilir, hatta bazılarında 10 yıl bile yaşayan bitkiler bulunur.

Kalla zambağının en güzel özelliği, çok uzun çiçeklenme dönemine sahip olmasıdır. Bazı çeşitleri, 6-8 hafta kadar çiçek açmaya devam edebilir. Bu da kalla'yı, ev ve ofis dekorasyonu için çok popüler kılmaktadır. Çiçekler, vazo içerisinde de uzun süre canlı kalabilir (10-14 gün), bu nedenle çiçek buketi yapımında çok tercih edilir.

Kalla Zambağı Türleri

Kalla zambağı türleri, hızlı bir şekilde artmıştır. Geçmiş yıllarda sadece beyaz ve renkli kalla bulunurken, şimdi pek çok yeni çeşit piyasaya gelmiştir. Bazı çeşitleri kısa, bazıları uzun, bazıları çiçeklenme açısından daha erken, bazıları daha geç çiçek açmaktadır. Kalla çeşitlerini, iki ana gruba ayırmak mümkündür: Beyaz Kalla (Etiyopyalı) ve Renkli Kallalar (Rehmannii ve Elliott tipi).

Beyaz Kalla - Zantedeschia aethiopica

Zantedeschia aethiopica, "Etiyopyalı kalla" veya "klasik beyaz kalla" olarak bilinir. Çoğu kişi, "kalla" derken bu tür kastetmektedir. Çiçekleri saf beyaz, içerisi sarı, çok zarif ve dekoratif görünür. Boyu 60-90 santimetreye kadar çıkabilir. Yaprakları geniş, ok şeklinde ve koyu yeşildir. Çiçeklenme zamanı, ilkbahardan yazın sonuna kadar (Nisan-Ekim) sürebilir. Fakat sürekli çiçekleme sağlamak için, doğru koşullar gerekir.

Zantedeschia aethiopica, diğer kallalardan farklı olarak, biraz daha nemli topraklı ortamları sever. Hatta "bataklık sever" olarak tanımlanabilir. Bunun nedeni, Güney Afrika'daki orijinal habitatında, bu bitkilerin nemli alanlar ve akan su kenarlarında yetişmesidir. Ev'de yetiştirenlerin büyüğü hatum, bu türü, sürekli nemli tutmaktan çok sıkça şikayetçidir. Ama o, bu şekilde en iyi yetişir!

Popüler çeşitleri arasında, 'Crowborough', 'Gnome', 'Childsiana' ve 'White Sail' sayılabilir. 'Crowborough' çeşidi, daha dayanıklı ve sıcak ortamlarda daha iyi yetişir. 'Gnome' ise, daha kısa (30-40 cm) olur ve apartman daireleri için çok uygun. Çiçek açmaya, dikimden sonra 6-8 hafta sonra başlanabilir. Bazı çeşitler (örneğin 'Calla Rehmannii'), yaz ortasında uyku dönemine girebilir.

Renkli Kallalar - Z. rehmannii/Z. elliottiana & İkisi Arasındaki Farklar

Zantedeschia rehmannii ve Zantedeschia elliottiana, renkli kalla türleridir. İlki, genellikle pembe, kırmızı ve koyu renkli çiçekler açar. İkincisi, sarı ve turuncu çiçekler açar. Renkli kallalar, boyları 30-50 santimetreye kadar daha kısadırlar, bu da onları daha dekoratif kılmaktadır. Yaprakları da daha dar ve zarif olur. Çiçeklenme zamanı, Haziran-Eylül ayları arasında yoğunluk gösterir. Fakat ev ortamında, uygun koşullar sağlanırsa, hemen hemen yıl boyunca çiçek açabilir.

Zantedeschia rehmannii çeşitleri, daha sıcak ortamları sever. Bu nedenle, iç ortamda yetiştirme, Zantedeschia elliottiana'dan daha kolaydır. 'Black Magic', 'Captain Romance', 'Picasso' gibi çeşitleri, çok popülerdir. Zantedeschia elliottiana ('Flame', 'Harvest Moon' gibi) çeşitleri, daha nadir, fakat çok göz alıcı sarı-turuncu renkli çiçekler sunarlar. Elliotiana türü, yapraklarında leke desenleri olabilir, bu da bitkiye çok dikkat çekici bir görünüş kazandırır.

İkisi arasındaki temel fark, rehmannii daha ılıman, elliottiana daha sıcak ortamları tercih etmesidir. Rehmannii, 15-25°C sıcaklıklarda iyi gelişir, eliotiana 20-25°C'yi tercih eder. Rehmannii, şiddetli güneş ışığına biraz daha dayanıklıdır, elliottiana ise parçalı ışığı daha çok sever. Su ihtiyacı açısından, elliottiana daha az su istemektedir, rehmannii nisbeten daha nemli topraklı alanlara uyum sağlamaktadır.

Sulama Rehberi

Kalla zambağının su ihtiyacı, türe göre değişmektedir. Beyaz kalla (aethiopica), nisbeten daha nemli ortamlar isterse de, renkli kallalar (rehmannii ve elliottiana) daha az sulu ortamları tercih ederler. Su, kalla bakımında en kritik noktalardan birisidir. Çok su verilirse, kök çürür, çok az su verilirse çiçek gelişmez. Öyle bir "orta yol" bulmak gerekir!

Beyaz Kallanın Su İhtiyacı - Bataklık Sever!

Zantedeschia aethiopica, "bataklık sevici" bir bitkidir. Başka bir deyişle, toprak, çoğu zaman nemli olmalıdır. İdeal nem oranı, %60-70 arasında olmalıdır. Parmağınızı topraktan 2 santim derinliğe soktuğunuzda, hep nemli olması iyi olur. Hatta, hafifçe su yapması da kabul edilebilir. Çünkü beyaz kalla, kuru topraktan daha çok, aşırı nemli topraktan meydana gelen sorunda sakıncası yoktur.

Beyaz kallanın sulama şeması, mevsime göre değişir. Çiçeklenme döneminde (ilkbahar-yaz), daha fazla su istemektedir. Her 2-3 gün bir sulama yapılmalı. Soğuk dönemde (kış), daha az su istenir. Her 4-5 gün bir sulama yeterli olur. Damlama sistemleri (drip irrigation) kullanan bahçeciler, beyaz kalla yetiştirmek için çok başarılı sonuçlar almaktadırlar. Su sıcaklığı, 18-22°C arasında olmalıdır, çok soğuk su vermemelisiniz.

Beyaz kalla, su havuzunda (tabletop water garden) bile yetiştirilebilir. Hatta bazı bahçeciler, beyaz kallanın, balık havuzunda da yaşayabileceğini söylemektedir! Böyle "aquatic" ortamlarda da başarılı sonuç alınabilmektedir. Toprak ıslaklığını ölçmek için, nem ölçer cihazı kullanılabilir. Nem ölçer, 4-6 arası gösterirse ideal olur.

Renkli Kallanın Su İhtiyacı

Zantedeschia rehmannii ve elliottiana (renkli kallalar), beyaz kalladan daha az su istermektedir. Toprak, hafif nemli olmalı, fakat hiçbir zaman "vuru vuru sulanmış" görünüşte olmamalıdır. İdeal nem oranı, %40-50 arasında olmalıdır. Parmağınızı topraktan 2 santim derinliğe soktuğunuzda, parmağınız az nemli hissetmeli, ama ıslak hissetmemelidir. Eğer toprak çok ıslaksa, rizomu çürüyebilir.

Renkli kallalar, haftada 1-2 kez sulama tercih ederler. Saksı içerisinde su birikintisi kesinlikle olmamalıdır. Saksının altında, fazla su süzülmeli. Eğer saksı çok hafif ve toprak çok kuru görünüyorsa, sulamayı arttırabilirsıniz. Yazın, özellikle hava sıcak ve kuru ise, biraz daha sık sulamaya ihtiyaç duyabilir. Kışın, eğer renkli kalla uyku dönemine girdi ise, sulama çok azaltılmalı (7-10 gün arayla).

Aşırı Sulama Belirtileri

Eğer kalla çok sulanmışsa, ilk belirtileri gözlemleyebilisiniz. Yapraklar, sarı veya kahverengiye dönmeye başlar. Kökte kötü bir koku çıkabilir. Bitki, hızlı bir şekilde zayıflamaya başlayabilir. Eğer bu belirtileri görürseniz, hemen sulama durdurmalısınız. Saksıyı daha aydınlık bir yere taşıyın, böylece toprak daha hızlı kuruabilir. Eğer kök çürüyüşü çok ileri gitmişse, rizomu çıkarıp, sağlıklı kısımlarını kesip, yeni toprak içinde tekrar dimeniz gerekebilir. Kök çürüklüğü, kalla bakımının en büyük düşmanıdır.

Işık İhtiyacı

Kalla zambağı, açık toprakta ve iç mekânda yetiştirilebilir, ancak işık ihtiyacı farklıdır. Genel olarak söylemek gerekirse, kalla sambağı, "parçalı ışık" ortamlarını sevmektedir. Yani, tam güneş değil, ama tam gölge de değil. Hafif filtre edilmiş ışık, kalla için idealdir. Ancak, mevsime göre, ışık ihtiyacı değişebilir.

İç Mekânda

Ev içi ortamda, kalla zambağı, pencelerin yanına, "parlak dolaylı ışık" alan bir yere konulmalıdır. Doğu veya batı pencerelerinin yanı, çok uygun olur. Kuzey pencereleri, yeterli ışık vermeyebilir, bitki zayıf kalır. Güney pencereleri, yazın çok sıcak olabilir, bu da kalla'ya stres verebilir. Kapalı ortamda, fluorescent veya LED lambaları kullanılarak, yapay ışık sağlanabilir. Günde 12-14 saat ışık, kalla için ideal olur.

Kalla, doğrudan güneş ışığından, özellikle yazın, zarar görebilir. Yapraklar yanabilir ve çiçekler çabuk solabilir. Bu nedenle, yazın, pencerenin önüne hafif bir perdelik konulması, çok iyi olur. Işık şiddeti, 2000-3000 lux arasında olmalı ideal olur. Çok az ışık alırsa, bitki etiyolasyona (uzamış, zayıf büyüme) maruz kalabilir.

Dış Mekânda

Bahçede yetiştirmek istiyorsanız, kalla'ya, öğleden sonraki güneşten korunacak bir yer seçmelisiniz. Örneğin, yapraklı ağaçların kısmi gölgesinde, veya binaların gölgesinde yerleştirme çok uygun olur. Sabah 4-5 saat ışık alması, çok iyi olur. Kulla, tam açık güneşte, özellikle renkli çeşitleri, çiçeklerini daha hızlı tüketebilir. Beyaz kallalar, biraz daha güneşe dayanıklıdır, fakat yine de biraz gölge tercih ederler.

Eğer balkon veya teras gibi yüksek yerlerde yetiştirmek istiyorsanız, bahar ve kış aylarında tam ışık alması iyidir. Yazın ise, hafif bir gölgelendirme yapmalısınız. UV filtreli bir cam veya yarı saydam bir örtü, çok etkili olabilir. Kalla, rüzgarlı yerleri sevmez, bu nedenle rüzgardan korunan bir konum tercih edilmelidir.

Toprak ve Saksı

Kalla zambağı, kaliteli toprak ve doğru saksı seçimi, bitkilerin başarısında çok önemli rol oynamaktadır. Toprak, hem bereketli, hem de iyi drenajlı olmalıdır. Bu, çelişkili görünebilir, ama mümkündür!

Toprak Karışımı

Kalla zambağı için ideal toprak karışımı, şu şekilde olmalıdır: %40 bahçe toprağı, %30 organik madde (kompost, tur, öğün), %20 perlit veya kum, %10 odun kömürü. Bu karışım, yeterli besin sağlarken, aynı zamanda hava geçişini de artırmaktadır. Odun kömürü, köklerin oksijen almasına ve bitki sağlığına olumlu katkı sağlamaktadır.

Toprak pH'ı, 6,0-6,5 arasında olmalıdır (hafif asidik). Çok asidik (pH 5,5 altında) veya çok bazik (pH 7,0 üstü) topraklarda, kalla beslenme sorunları yaşayabilir. Eğer topraknız çok asidik ise, biraz kireç ekleyebilirsiniz. Çok bazik ise, torbanızı karıştırarak asidize edebilirsiniz. Kallaların rizomu, aşırı kompak topraklarda yetersiz gelişim gösterebilir, bu yüzden hava geçişi çok önemlidir. Toprak ağır ise, kum oranını %30'a çıkartabilirsiniz.

Saksı Seçimi ve Drenaj

Saksı seçimi, çok önemlidir. Yanı başında, rizomu gelişecek yeterince alan olmalı. Tipik olarak, 20-25 santimetre çapında bir saksı, orta boylu bir kalla için uygun olur. Büyük çeşitler (Zantedeschia aethiopica), 30-35 santimetre çapında saksı isteyebilir. Saksı malzeme olarak, terrakota veya plastik kullanılabilir. Terrakota, daha iyi hava geçişi sağlar, plastik ise daha hafiftir ve nem daha iyi tutar. Tercih, kalla türüne bağlıdır: renkli kallalar için plastik, beyaz kalla için terrakota daha uygun olabilir.

Drenaj, çok kritik bir noktadır. Saksının altında, en az 2-3 santimetre çapında drenaj deliği olmalıdır. Eğer drenaj yetersiz ise, kök çürür. Saksının altına, drenaj taşı (perlite, seramik kubbeler) konması çok iyi olur. Su tabağı (saucer) kullanıyorsanız, saksının altında su birikintisini müdavim olarak kontrol etmelisiniz. Su tabağında biriken su, kesinlikle boşaltılmalıdır. Saksının yüksekliği ve genişliği, rizomu'nun kolaylıkla gelişmesine imkan vermelidir. Saksı çok derin ise, rizomu çürüyebilir.

Gübreleme

Kalla zambağı, yoğun bir şekilde büyüyen bir bitki olduğundan, gübreleme yapılması çok önemlidir. Gübrenin bitki büyümesindeki rolü çok önemli olmakla birlikte, kallanın bakımında, dengeli gübreleme çok kritik olur. Çok gübre verilirse, yapraklar çok gelişip çiçek az olabilir. Çok az gübre verilirse, bitkiler zayıf kalabilir.

Büyüme Döneminde

Büyüme döneminde (İlkbahar ve Yaz), kalla zambağı, her 2-3 hafta bir gübreleme istenmektedir. Sıvı gübre (10-10-10 N-P-K oranında) kullanılabilir. Veya, yavaş işleyen gübreler, çok iyi sonuçlar vermektedir. Yavaş işleyen gübreler, 3-4 ayda bitki tarafından soğrulur ve daha dengeli bir beslenme sağlar. Organik gübreler (balık gübresi, rumuz gübresi, alg ekstresi) da çok etkilidir. N-P-K değeri olarak, N (nitrojen) azamı, çünkü yaprak gelişimini artırabilir, ama P (fosfor) ve K (potasyum) daha önemlidir, çiçek gelişimi için.

Taze dikilen veya aktarılan kallalar, ilk 3-4 hafta gübrelenmemelidir. Toprak içinde zaten biraz besin vardır. Daha sonra, gübrelemeye başlanabilir. Sıvı gübreler, sak sızıntısında (sulamadan sonra) uygulanmalıdır, kurak toprak üzerine gübre dökülürse, kök yanması riski vardır. Gübre dozunu, paketin üzerindeki talimatlara göre ayarlayın, 1/2 dozda başlayıp, bitki cevaplarına göre arttırabilirsiniz.

Çiçeklenme Döneminde

Çiçeklenme döneminde, P (fosfor) ve K (potasyum) oranı daha yüksek olan gübreler tercih edilmelidir. Örneğin, 6-12-8 N-P-K oranında bir gübre, çok iyi sonuç verir. Çiçek gelişimini ve rengini, bu elementler destekler. Çiçeklenme döneminde, her 2 hafta bir gübreleme yapılmalıdır. Bitki çok çiçek açıyorsa, gübre ihtiyacı daha artabilir, çünkü çiçekler, bitki besinini yoğun şekilde kullanmaktadırlar.

Kış döneminde, eğer kalla uyku dönemine girdi ise, gübreleme yapılmamalıdır. Uyku döneminde, gübreleme, bitki için gereksizdir ve hatta zararlı olabilir. Yazı sonunda, çiçeklenme süresi sonlandığında, gübreleme azaltılmalıdır. Bitki, yavaş yavaş uyku dönemine hazırlanmalıdır. Nem ve bitkiler arasındaki ilişki ön planda tutulmalı ve uyku döneminden önce su azaltılarak, nem da azaltılmalıdır.

Çoğaltma Yöntemleri

Kalla zambağı, iki ana yöntemle çoğaltılabilir: Rizomu bölme (vegetatif çoğaltma) ve tohumla çoğaltma. Her yöntemin avantaj ve dezavantajları vardır. Başarı oranı, doğru tekniğe bağlıdır. Evde yetiştiren çoğu bahçeci, rizomu bölme yöntemini tercih ederler, çünkü daha hızlı ve daha kolaydır.

Rizom Bölme

Rizom bölme, Bahar (Mart-Nisan) veya İlkbahar (Eylül-Ekim) başında yapılmaktadır. Bitki, uyku dönemini tamamladıktan sonra (yazın uyku döneminden sonra veya kışın üretimdikten sonra), saksıdan çıkarılmaktadır. Rizomu, dikkatli bir şekilde topraktan temizlenmelidir. Sonra, her bölümde, en az bir "adet" (göz) olacak şekilde, kesici alet ile bölünmelidir. Her adet, yeni bir bitkiye dönüşebilir.

Kesilen yüzeyler, hava kurumasına bırakılmalıdır (2-3 saat) veya fungisit tozu (doğal taş unu veya aktif kömür) kaplanmalıdır. Çünkü bu yüzeyler, mantar ve bakteri ataklarına açıktır. Sonra, yeni toprağa (yukarıda açıklanan karışıma) dikilmelidir. Dikim derinliği, rizomu'nun tam olarak kaplanması, fakat üstünde çok kalın toprak olmaması şeklinde olmalıdır. Sulama, hafif tutulmalı, toprak hafif nemli durumu muhafaza etmelidir. Yeni kökler ve yapraklar, 2-3 hafta içinde çıkmaya başlayacaktır. İlk çiçek, 4-6 hafta sonra açabilir.

Tohumla Çoğaltma

Tohumla çoğaltma, evde pek yapılmaz, çünkü zaman alıcı ve başarı oranı daha düşüktür. Fakat meraklılar için, Kalla çiçeği tohumdan çoğaltılabilir. Çiçeklenme zamanında, el ile polinizasyon yapılmalı ve tohum oluşmasının zamanı beklenmelidir. Tohumlar, genellikle Haziran-Temmuz ayında oluşur. Tohumlar olgun olduğunda, rizomu içinde bir tohumcu içinde kırmızı haline dönüşür.

Tohumlar, çıkartıldıktan sonra, nemli torf veya sand'da çimaş yapılmalıdır (cold stratification), 4°C'de 3-4 hafta tutulmalı, sonra toprakta çıkartılmalıdır. Tohumlar, yüksek nemde ve sıcak ortamda (22-25°C) çimlenmektedir. Çimlenme süresi, 2-4 hafta arasında değişmektedir. Tohumdan yetiştirilen bitkilerin, çiçek açması, 18-24 ay sonra olabilir. Genetik çeşitliliği daha yüksek olan bitkiler oluşturabilir, ama çok sabır gerekir.

Kışlık Bakım

Kalla zambağının kış bakımı, bitki türüne göre değişmektedir. Beyaz kalla (aethiopica) ile renkli kallalar (rehmannii ve elliottiana), tamamen farklı kış bakım istenmektedir. Bu farkı anlamak, çok önemlidir.

Beyaz Kalla Kışı Nasıl Geçirir?

Beyaz kalla (Zantedeschia aethiopica), aslında, ılıman bölgelerde, hafif kış uyuması veya hiç uyumaması tercih edilmektedir. Hatta, sürekli çiçek açabilir. Sıcak bölgelerde (örneğin Akdeniz, Ege) bu tür, neredeyse yıl boyunca çiçek açabilir. Fakat kuzey bölgeler'de (Karadeniz, iç Anadolu) veya ev ortamında, biraz uyku dönemi tercih edilebilir. Eğer kışlık uyku göz önüne alınırsa, Aralık-Şubat aylarında, sulama ve gübreleme azaltılması yeterlidir. Sıcaklık, 8-12°C arasında olmalıdır, çok soğuk olmamalıdır. Donma, beyaz kalla'yı öldürebilir.

Kapalı ortamda, sıcaklık genellikle 15-20°C olur, beyaz kalla için uygun olur. Kışın, saksıyı pencerenin yanına koymak, doğal soğuğu sağlamak iyi olur. Işık, yine de yeterli olmalıdır. Eğer yapısal soğukluk sağlayamazsanız, beyaz kalla, pratik olarak, yıl boyunca büyür. Bu da sorun değil, sadece daha sık gübreleme ve su değişimi istenir. Ev bitkileri bakımında bu detaylar çok önemli.

Renkli Kallalar İçin Soğan Çıkarma

Zantedeschia rehmannii ve elliottiana, kesinlikle kış uyuması gerekir. Eğer uyku dönemine almamışsa, çiçeklenme zayıf olacak ve bitki zayıflayacaktır. Yazın (Haziran-Temmuz), çiçeklenme bittiğinde, gübreleme ve sulama azaltılmaya başlanmalıdır. Yapraklar, sararmaya ve kurumaya başlayacaktır. Sonra, tüm yapraklar sarardığında, saksıdan rizomu çıkarılmalıdır.

Rizomu, topraktan temizlendikten sonra, soğuk ve kuru bir yerde (ortalama 10-15°C, nem oranı %30-40) tutulmalıdır. İdeal depolama yeri, ev bodosunda, bodrum katında veya soğuk odadır. Rizomu, torba içine, kuru torf veya kuru kum ile birlikte, paketlenebilir. Bu şekilde, soğukluk ve kuru ortamda, minimum 3-4 ay tutulmalıdır. İlkbaharın başında (Mart-Nisan), rizomu, yeniden toprak içine dikilmelidir ve sulama başlatılmalıdır. Böylece, çiçeklenme başlayacaktır.

Renkli kallalara kış uyuması verilmezse, çiçek açması zayıf olur ve bitki tüketilir. Doğal döngüsü bozulur. Eğer ev ortamında, rizomu çıkarma işlemi zorsa, saksıyı soğuk bir yere (balkon, kuruluş) tutup, sulama ve ısıyı azaltmak da bir çözümdür. Fakat optimal sonuç, rizomu çıkarmak ve depolama ile alınır.

Hastalıklar ve Zararlılar

Kalla zambağı, genel olarak sağlıklı bir bitkidir, ancak bazı hastalıklar ve zararlılar, yüksek nem veya uygunsuz bakım koşullarında ortaya çıkabilir. Erken teşhis ve tedavi, çok önemlidir. Hastalıkları yayılmasını durdurmak için, enfekte bitkileri karantin altına almalısınız.

Yumuşak Çürüklük - Erwinia

Erwinia carotovora, "yumuşak çürüklük" neden olan bakteri türüdür. Kalla rizomunda ortaya çıkar. Enfekte rizomu, yumuşaklaşır ve kötü kokular yayar. Çürüklük, hızlı bir şekilde tüm rizomu'yu kaplayabilir ve bitki ölür. Bu hastalığın sebebi, çoğunlukla, çok ıslak ortam ve zayıf hava sirkülasyonudur. Erwinia, su damlacıkları aracılığıyla yayılır.

Erwinia'dan korunmanın en etkili yolu, doğru sulama uygulamasıdır. Toprak, çok ıslak tutulmamalı, saksıda su birikintisi olmamalı. Hava sirkülasyonunu iyileştirmek için, bitkilerin arasında mesafe olmalı. Eğer hastalık gözlenirse, enfekte bölümler, steril kesici alet ile kesilerek atılmalıdır. Geri kalan sağlıklı kısım, fungisit (bakteri karşıtı ilaç) uygulanarak kurtarılabilir. Veya tüm rizomu atılarak, yeni bir tane alınması daha güvenlidir.

Yaprak Lekeleri

Alternaria ve Phytophthora gibi mantar türleri, kalla yapraklarında lekeler oluşturabilir. Başında, küçük kahverengi veya siyah lekeler görülür. Sonra, bu lekeler büyür ve yaprak tümüyle ölür. Hastalık, yüksek nemde ve zayıf hava sirkülasyonunda ortaya çıkar. Yapraklara su dökmek, hastalığı hızlandırabilir. Yaprak üstüne bırakılan su damlacıkları, mantar sporlarının çimlenmesini sağlar.

Yaprak lekelerinin tedavisi, etkilenen yaprakları kesip çıkarmak ve hava sirkülasyonunu iyileştirmektir. Fungisit spreyler (bakır bazlı veya sülfür bazlı) uygulanabilir. Sulamayı, kök sulaması yöntemi ile yapmalı, yaprak üstüne su dökmemelisiniz. Eğer hastalık çok ileri gitmişse, tüm yaprakları kesip, yeni yaprak gelişmesini bekleyebilirsiniz. Bitki, kısa sürede yeni yapraklar çıkartacaktır.

Kırmızı Örümcek

Kırmızı örümcek (iki noktalı örümcek, Tetranychus urticae), kalla'nın ana zararlılarından biri sayılmaktadır. Yapraklarda, hafif noktalar ve sarılaşmalar gözlenebilir. Ağır enfeksiyonda, ince iplikler (web) yapraklar arasında görülür. Zararlı, yaprak hücrelerini delinerek, beslenişi azaltmaktadır. Kırmızı örümcek, özellikle sıcak ve kuru ortamda hızlı çoğalır.

Kırmızı örümcekten korunmanın en iyi yolu, nem oranını yüksek tutmaktır. Yapraklara hafif su spreyesi yaparak, nemlendirilmelidir. Zararlı görülürse, yapraklara saf su splesiyle yıkamak etkili olabilir. Ağır enfeksiyonda, akarisit (örümcek karşıtı ilaç) uygulanabilir. Neem yağı veya çiftçi sabunu, organik çözümler sunmaktadır. Yaprak sararmalarına karşı pratik çözümler yazısında daha fazla bilgi bulabilirsiniz.

Kalla Zambağı Zehirli mi?

Bu, kalla zambağı hakkında, çoğu kişinin sorduğu bir sorudur. Cevap, "evet, biraz zehirlidir" şeklinde olabilir. Fakat panik etmeye gerek yoktur! Kalla zambağı, "ciddi zehir" olmaktan çok, "hafif tahriş edici" tür. Doğru ortamda ve koşulda, kalla'yı safetle çoğu kişi yetiştirilebilir.

Kalsiyum Oksalat Kristalleri

Kalla zambağı'nın tüm bölümlerinde (özellikle rizomu), kalsiyum oksalat kristalleri vardır. Bu kristaller, yutulduğunda, ağız ve boğaza tahriş yaratabilir. Şişme, kıpırdama zorluğu, ağrı gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Ancak, bu semptomlar, hafif ila orta derecedir. Çok ender olan durumlarda, ciddi reaksiyonlar yaşanabilir. Kalsiyum oksalat, özellikle rizomu'nda yoğun olduğu için, rizomu'yu yemekten kaçınmalısınız!

Kalla zambağı, Araceae ailesinin diğer üyeleri (Philodendron, Dieffenbachia vb.) kadar zehirli değildir. Ancak, dikkat edilmesi gerekir. Eğer yanlışlıkla bir parça yutulursa, bol su içilmeli ve tıbbi yardım alınmalıdır. Ciddi reaksiyonlar, genellikle hamile veya kalp hastalığı olan kişilerde görülmektedir.

Çocuklar ve Evcil Hayvanlar İçin Uyarılar

Çocukların, kalla'yı çiğnemesi veya yenmesine izin verilmemelidir. Çocuklara, bitkinin zehirli olabileceği açıklanmalı ve dikkat edilmeli. Evcil hayvanlar (kediler, köpekler, kuşlar), kalla zambağını yemesi halinde, ağır semptomlar gösterebilir. Hayvanlar, insanlardan daha küçük olduğundan, daha az zehir bile ciddi reaksiyonlara neden olabilir. Eğer evcil hayvan, kalla'yı yediyse, hemen veteriner hekime gidilmelidir. Evcil hayvan dostu bitkiler yazısında, daha güvenli alternatifler bulunabilir.

Anlaşılmalı ki, kalla zambağı, ev ve ofis ortamında, dikkat ile yetiştirilebilir. Çocuklara ve hayvanlara, bitkiyi çiğneyişleri hakkında açıkça anlatılması, genellikle yeterlidir. Bitkiyi, ulaşılmayan bir yere koymak, en etkili çözümdür. Ev hanımlarının, kalla'yı budama veya temizleme sırasında, eldiven giymeleri tavsiye edilir. Eğer cilt temas yaşanırsa, iyot ve soğuk su ile yıkanmalıdır.

Kalla Düğün Çiçeği Olarak

Kalla zambağı, yapısı gereği, düğün çiçeği olarak çok popülerdir. Hem klasik hem de modern düğünlerde, kalla çok sık tercih edilir. Kalla'nın düğün çiçeği olarak popülarite'sinin sebepleri, çeşitli ve ilginçtir.

Neden Bu Kadar Popüler?

Kalla zambağı, düğünde popüler olan sebepler: (1) Zarif ve modern görünümü, (2) Uzun ömrü (vazo içinde 14 gün kadar dayanabilir), (3) Çeşitli renkleri (beyaz, pembe, sarı, turuncu, kırmızı, mor), (4) Çiçekinin büyüklüğü ve göz alıcılığı, (5) Düğün temasına uyum sağlaması (temizlik, zarif, yapısal güzellik), (6) Fiyatının makul olması (düğün çiçekleri içinde). Kalla, Calla'nın hızlı bir şekilde aşağı doğru düştüğü (eski çiçekler) Gül, Lale ve Orkide gibi klasik çiçeklerin yanında, daha yeni ve dikkat çeken bir seçenektir.

Düğün fotoğraflarında, kalla çiçekleri, çok güzel görünür. Fotoğrafçılar, kalla'nın yapısını ve rengini, çok beğenmektedir. Gelin buketi, masa dekorasyonu, kilise dekorasyonu - her yerde kalla kullanılabilir. Renk kombinasyonları, çok esnek olur. Beyaz kalla ile lavanta rengi kalla, çok uyumlu bir kombinasyon yaratabilir. Ya da sarı kalla ile turuncu kalla, çok canlı ve neşeli görünebilir.

Gelin Buketi Fikirleri

Gelin buketi için, başında tümüyle beyaz kalla tercih edilir. Zarif, saflık ve gelinin güzelliğini vurgulayan bir çiçek. Fakat modern gelinler, renkli kallalar (pembe, kırmızı) tercih edebilirler. Gelin buketi düzenlemesi için, kalla'nın düzgün ve sağlıklı çiçeklerini seçmek önemlidir. Zedelenmiş veya solmuş çiçekler, buketi tabii etkileyecektir.

Kalla buketi, minimum 5-7 çiçek içermelidir. Daha yoğun bir görüntü için, 9-11 çiçek idel olur. Kalla'nın yaprakları da buketde kullanılabilir, çoğu kulla buketi, düz yapraklı bir görünüşe sahiptir. Beyaz kalla ile yeşil yaprakları, çok klasik ve zarif görünür. Düğün partisi için, masa merkezleri (centerpieces), kalla tek taşlı veya çok taşlı düzenlemelerle yapılabilir. Göz alıcı çiçek aranjmanı yapılırken kalla çok önemli bir rol oynar. Çiçek buketleri için kalla, en popüler seçimlerden biri olmuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Kalla zambağı ne kadar ömür yaşar?

C: Doğru bakım koşullarında, kalla zambağı 3-5 yıl yaşayabilir. Bazı bitkilerde, 10 yıla kadar uzayan ömürler görülmüştür. Ayrıca, çiçek ömrü ise, vazo içinde 10-14 gün kadar dayanır. Kalla'nın ömrü, sulama, ışık, gübreleme ve mevsimsel bakımına bağlıdır.

S: Kalla zambağı neden çiçek açmıyor?

C: Çiçek açmaması birkaç sebepten olabilir: (1) Yetersiz ışık, (2) Yeterli dinlenme dönemi (özellikle renkli kallalar), (3) Yetersiz gübreleme, (4) Çok az su, (5) Soğuk ortam. Renkli kallalar, mutlaka kış uyuması gerekir. Beyaz kalla'da, ışık çok önemlidir. Beyaz kulla için, günde en az 10-12 saat ışık gerekir.

S: Kalla zambağının yaprakları sarıyor, ne yapmalıyım?

C: Yaprak sarılması, birkaç sebebten olabilir: (1) Aşırı sulama (en yaygın sebep), (2) Yetersiz ışık, (3) Yetersiz gübreleme, (4) Kırmızı örümcek. Önce sulama kontrol edin. Saksı çok ıslak mı? Drenaj deliği açık mı? Sulama azaltıp, saksıyı daha aydınlık yere taşıyın. İyileşme, 1-2 hafta içinde görülmelidir.

S: Kalla zambağı saksıda ne kadar büyür?

C: Kalla zambağı, saksıda, açık bahçedeki gibi büyük olmasa da, yeterince gelişebilir. Beyaz kulla, 60-80 santimetreye, renkli kallalar ise 30-50 santimetreye kadar uzayabilir saksıda. Saksı boyutu, bitkilerin boyutunu doğrudan etkiler. Daha büyük saksı = daha büyük bitki.

S: Kalla zambağı bahçede kışlayabilir mi?

C: Türkiye'nin Akdeniz ve Ege bölgelerinde, beyaz kalla kışlayabilir. Fakat diğer bölgelerde, soğuk kış nedeniyle, rizomu donabilir ve bitki ölür. Renkli kallalar, kesinlikle bahçede kışlayamaz. Rizomu'yu çıkarıp, soğuk yerde depolama en güvenlidir. Türkiye'nin kuzey ve iç bölgelerinde, kalla'yı bahçede kışlatan pek kimse yoktur.

S: Kalla zambağını ne sıklıkla aktarmalıyım?

C: Kalla zambağı, yıllık bir kez aktarılması yeterlidir. İlkbaharın başında (Mart-Nisan), rizomu büyümüş ise, daha büyük saksıya aktarılmalıdır. Rizomu, yeni saksının tabanına 5-10 santim toprak koyulduktan sonra, dikilmelidir. Bir boyut (5-7 cm çapında) daha büyük saksı, yeterli olur.

Sonuç

Kalla zambağı, hakikaten de zarif ve çok güzel bir çiçektir. Bakımı, diğer ev bitkileri gibi, biraz dikkat gerektirse de, hiç zor değildir. Doğru sulama, ışık, toprak ve gübreleme, başarının anahtarları. Eğer bu detayları takip ederseniz, kalla zambağı, sizin bahçe veya evinizin en göz alıcı bitkisi olabilir. Çiçekleri, vazo içinde çok uzun dayanıyor ve evde çok güzel dekorasyon oluşturuyor. Düğün çiçeği olarak, kalla'nın popülarite'sinin sebeplerini anlamak çok kolaydır. Zarif, dayanıklı, çeşitli renk ve klasik bir güzellik, kalla'yı, herkesin sevdiği bir çiçek yapmıştır.

Eğer siz de kalla zambağı yetiştirmek istiyorsanız, başlamak için asla çok geç değil! Bahçe bitkileri seçenekleri inceleyerek, kalla rizomu satın alabilirsiniz. İlkbaharda, dikmeye başlayın. Yazın ve sonbaharında, çiçeklenme dönemi başlayacaktır. Kalla, başarı ile yetiştirilenlerinde, çok ödüllendirici bir bitki olur. Çiçek açma zamanında, o minik trompet çiçeklerini görmek, çok güzel bir his yaratmaktadır. Çiçek bakımı rehberimize başvurun. Ev bitkileri bakımında da çok yararlı bilgiler bulabilirsiniz.

Kalla zambağı, son olarak, evde şezlong esnasında, sakin bir kitap okurken, kalla çiçeklerini bakıyor olmak, çok huzur verici bir deneyimdir. Bitkiler, sadece dekorasyon değil, ruh hali ve yaşam kalitesini artırırlar. Kalla'yı, ev veya ofisde yetiştirmeyi kesinlikle tavsiye ederim. Feng Shui bitkileri arasında da kalla yer almaktadır ve ev enerjisini dengeleyen bir bitkidir. İyi bahçecilikler, ve kalla çiçekleriniz sonu gelmesin!